SAPPHIRE NHÂN TẠO KHÔNG MÀU GIẢ KIM CƯƠNG THÔ (Bản tin tháng 10/2009)

Nhiều loại tinh thể khoáng vật trong suốt và gần như không màu được dùng làm giả kim cương thô (xem Lab Notes: Fall 1996, trang 205 [cubic zirconia]; Fall 1997, trang 217 – 218 [topaz] và Fall 2007, trang 250 [phenakite]). Phòng giám định đá quý Dubai đã từng thấy các loại đá như cubic zirconia, topaz, phenakite và thạch anh pha lê được dùng để làm giả kim cương thô. Mới đây chúng tôi có nhận giám định một mẫu đá gần như không màu cân nặng 2,5 g có hình dạng giống tinh thể kim cương bát diện bị nước bào mòn (hình 1). Mặc dù khách hàng này là người rất có kinh nghiệm trong việc mua bán kim cương thô, ông vẫn không chắc chắn được tính xác thực của nó là thật hay giả.

Các kiểm tra ngọc học cơ bản nhanh chóng xác minh được rằng đây không phải là kim cương. Nó có lưỡng chiết suất và là tinh thể một trục với chiết suất điểm » 1,76 và tỷ trọng là 4,00. Các đặc điểm này tương ứng với corundum, điều này đã được kiểm chứng bằng phổ kế Raman. Mẫu vật này trơ dưới UV sóng dài và phát quang yếu màu xanh phấn dưới UV sóng ngắn. Kiểm tra dưới kính hiển vi không thấy được bao thể nào cũng như không thấy các sọc đá cong hoặc sọc Plato khi ngâm trong nước, điều đó cho thấy có thể nó là sapphire nhân tạo. Tuy nhiên, dưới phổ hấp thu UV-Vis thấy xuyên đến 224 nm – một chứng cứ rõ ràng rằng mẫu vật này là đá nhân tạo bởi vì đặc trưng của corundum thiên nhiên là không truyền các bước sóng dưới 288 nm. Việc giám định này cũng được thực hiện qua phân tích EDXRF, điều đó cho thấy có yếu tố Al như đã nghĩ và còn có một lượng rất nhỏ Fe là nguyên tố vi lượng duy nhất (xem “Sự khác biệt giữa thật và giả trong sapphire không màu” của S. Elen và E. Fritsch”, quyển Spring 1999 G&G, trang 30 – 41).

Chúng tôi chưa từng thấy sapphire nhân tạo không màu làm giả kim cương thô, có lẽ do độ cứng cao hơn của nó làm cho nó khó để tạo ra dạng giống kim cương thô hơn các đá nhái phổ biến khác như topaz và phenakite. Nghiên cứu này cho thấy thậm chí các nhà buôn giàu kinh nghiệm cũng có thể mắc sai lằm nghiêm trọng khi buôn bán kim cương thô mà không biết nguồn gốc hoặc tại các điểm mua bán ngay tại chỗ, lưu ý thêm là nên luôn luôn mang đi kiểm tra khi gặp mẫu vật nghi ngờ như trên. Trong trường hợp này, kiểm tra ngọc học đơn giản cũng đủ để nhận ra sự gian lận ấy. (Phần GemNews, G&G Fall 2009, bài của Nazar Ahmed (nanezar@dm.gov.ae) và Sutas Singbamroong, Dubai Gemstone Laboratory, United Arab Emirates)